Historia Spółdzielni Socjalnej Ochota rozpoczęła się znacznie wcześniej niż jej formalna rejestracja w Krajowym Rejestrze Sądowym. Pierwsze działania zmierzające do jej utworzenia podjęto już w 2016 roku.
Inicjatorem przedsięwzięcia był Piotr Smolaga – psycholog kliniczny, psychoterapeuta i koordynator Psychiatrycznego Oddziału Dziennego. W swojej pracy zawodowej wielokrotnie obserwował, że samo leczenie psychiatryczne i psychoterapia nie zawsze wystarczają, aby osoba po kryzysie psychicznym mogła trwale powrócić do samodzielnego życia. Dlatego od wielu lat poszukiwał możliwości aktywizacji zawodowej pacjentów, uznając odpowiednio dobraną i wspieraną pracę za jedną z najlepszych form terapii, odbudowywania poczucia własnej wartości oraz odzyskiwania sprawczości.
Piotr Smolaga wspólnie z Tomaszem Nowakowskim, Leszkiem Rochem Roszkowskim oraz Grzegorzem Jaźwińskim rozpoczęli prace nad stworzeniem organizacji zapewniającej zatrudnienie i wsparcie osobom doświadczającym kryzysów psychicznych. Gotowość do przystąpienia do powstającej Spółdzielni zadeklarowali również: Elżbieta Gadomska, Katarzyna Gail, Zbigniew Piasecki oraz Stanisław Szumski. Od początku inicjatywa korzystała ze wsparcia Ośrodka Wsparcia Ekonomii Społecznej prowadzonego przez Stowarzyszenie BORIS.
Z zachowanej korespondencji wynika, że w czerwcu 2016 roku Piotr Smolaga odbył wizytę studyjną w Spółdzielni Socjalnej Wola. Wspólnie z jej prezesem analizował zasady funkcjonowania przedsiębiorstwa społecznego oraz dopracowywał założenia statutu Spółdzielni Socjalnej Ochota.
W przygotowywanie i poprawianie projektu statutu byli zaangażowani także Leszek Roch Roszkowski, Tomasz Nowakowski oraz prawnicy współpracujący ze Stowarzyszeniem BORIS. Jesienią 2016 roku kontynuowano działania organizacyjne i korzystano z profesjonalnych konsultacji. Na 18 października 2016 roku zaplanowano spotkanie w Ośrodku Wsparcia Ekonomii Społecznej przy ul. Kubusia Puchatka w Warszawie.
Piotr Smolaga konsultował dokumentację również ze Zbigniewem Wejcmanem ze Stowarzyszenia BORIS oraz podejmował rozmowy z Powiatowym Urzędem Pracy na temat możliwości uzyskania dofinansowania na utworzenie miejsc pracy.
W listopadzie 2016 roku dokumentacja przyszłej Spółdzielni została szczegółowo przeanalizowana pod kątem jej złożenia w KRS. Wskazano wówczas konieczność ujednolicenia nazwy, uzupełnienia formularzy rejestrowych, przygotowania protokołu zebrania założycielskiego, zebrania podpisów wszystkich założycieli pod statutem oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających ich uprawnienia do utworzenia spółdzielni socjalnej.
Pierwszą próbę złożenia dokumentacji w KRS podjęto w 2017 roku. Z powodu błędów i braków formalnych dokumenty zostały skierowane do uzupełnienia. W kolejnych latach podejmowano dalsze próby poprawienia dokumentacji i doprowadzenia procesu rejestracyjnego do końca. Chociaż początkowe starania nie zakończyły się rejestracją, zdobyte doświadczenie, przygotowany statut oraz nawiązana współpraca z instytucjami ekonomii społecznej stały się fundamentem późniejszego powstania Spółdzielni.
Ze względu na stan zdrowia Leszek Roch Roszkowski musiał wycofać się z dalszych działań na rzecz tworzonej Spółdzielni. W 2020 roku do przedsięwzięcia dołączyli Krzysztof Jarmul – kuzyn Elżbiety Gadomskiej – oraz Zbigniew Kotowski. Zaangażowali się oni w dalsze przygotowywanie dokumentacji i organizowanie działalności przyszłej Spółdzielni.
Krzysztof Jarmul został następnie ustanowiony prokurentem. Statut Spółdzielni Socjalnej Ochota został ostatecznie przyjęty 15 grudnia 2020 roku.
Formalna rejestracja nastąpiła 10 maja 2021 roku. Spółdzielnia Socjalna Ochota została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000899275. Pierwszym prezesem Zarządu został Piotr Smolaga, funkcję zastępcy prezesa objął Zbigniew Zenon Kotowski, natomiast Krzysztof Jarmul został ustanowiony prokurentem łącznym.
W organizowaniu księgowości Spółdzielnię wspierała zaprzyjaźniona Joanna Limanowska. Pierwszą siedzibą organizacji był lokal przy ul. Wroniej 45/U1 w Warszawie, z którego Spółdzielnia mogła korzystać dzięki życzliwości i pomocy Fundacji AMICI oraz prof. Bartosza Łozy. Dane dotyczące rejestracji i pierwszego składu władz potwierdza https://www.bizraport.pl/krs/0000899275/spoldzielnia-socjalna-ochota“>historia wpisów KRS.
Od początku podstawową ideą Spółdzielni było połączenie działalności gospodarczej z reintegracją społeczną i zawodową osób po kryzysach psychicznych. Jej twórcy wyszli z założenia, że leczenie psychiatryczne i psychoterapia są niezwykle ważne, ale trwały powrót do samodzielności wymaga także bezpiecznego zatrudnienia, odbudowania relacji społecznych, poczucia sprawczości oraz przekonania, że wykonywana praca jest potrzebna i ma znaczenie.
Doświadczenia Piotra Smolagi zdobyte podczas kierowania Psychiatrycznym Oddziałem Dziennym pokazywały, że pacjenci po zakończeniu leczenia często napotykają poważną barierę: nie mają dokąd wrócić zawodowo albo obawiają się, że nie poradzą sobie w zwykłym miejscu pracy. Brak zatrudnienia może prowadzić do izolacji, obniżenia poczucia własnej wartości i ponownego pogorszenia stanu psychicznego.
Spółdzielnia miała odpowiedzieć właśnie na tę potrzebę – stworzyć miejsce, w którym człowiek nie jest oceniany wyłącznie przez pryzmat choroby, diagnozy lub przerw w zatrudnieniu, lecz przez swoje możliwości, zaangażowanie i gotowość do stopniowego powrotu do aktywności.
Pierwsze lata działalności były okresem budowania zespołu, zdobywania zleceń oraz tworzenia modelu pracy dostosowanego do potrzeb osób mających za sobą doświadczenie kryzysu psychicznego. Spółdzielnia stopniowo rozwijała działalność w zakresie prac porządkowych, opieki nad terenami zielonymi, prostych prac manualnych, rękodzieła i grafiki komputerowej.
Szczególne znaczenie miały usługi wykonywane na rzecz lokalnej społeczności. Zespół rozpoczął realizację prac związanych z utrzymaniem warszawskich terenów zielonych, w tym parków i innych przestrzeni publicznych. Z czasem Spółdzielnia podejmowała coraz bardziej odpowiedzialne zadania obejmujące pielęgnację zieleni, sprzątanie oraz drobne prace techniczne i porządkowe.
Działania te zapewniały pracownikom nie tylko dochód, ale również regularny rytm dnia, odpowiedzialność za wspólne zadania, kontakty społeczne oraz możliwość stopniowego odzyskiwania pewności siebie.
Model działalności Spółdzielni zakłada, że pracownik nie pozostaje sam ze swoimi trudnościami. Zatrudnienie jest łączone ze wsparciem psychologicznym, społecznym i reintegracyjnym, a tempo pracy oraz zakres obowiązków mogą być dostosowywane do aktualnych możliwości danej osoby. Dzięki temu praca staje się ważną częścią procesu zdrowienia.
W 2023 roku nastąpił kolejny ważny etap rozwoju. Siedziba Spółdzielni została przeniesiona z ul. Wroniej na ul. Szczęśliwicką 36 w Warszawie. Zmiana adresu została wpisana do KRS 25 kwietnia 2023 roku. Nowa siedziba pozwoliła Spółdzielni jeszcze silniej związać działalność z Ochotą oraz rozwijać współpracę z lokalnymi instytucjami, placówkami ochrony zdrowia, organizacjami społecznymi i władzami dzielnicy.
W tym samym okresie nastąpiły zmiany organizacyjne. We wrześniu 2023 roku Krzysztof Jarmul przestał pełnić funkcję prokurenta i został powołany na stanowisko wiceprezesa Zarządu. Od tego momentu Zarząd tworzą Piotr Smolaga jako prezes oraz Krzysztof Jarmul jako wiceprezes. Aktualne informacje potwierdza https://rejestr.io/krs/899275/spoldzielnia-socjalna-ochota“>odpis rejestrowy Spółdzielni.
Spółdzielnia jako przedsiębiorstwo społeczne
Wraz z rozwojem działalności Spółdzielnia uzyskała status przedsiębiorstwa społecznego. Oznacza to, że prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą i funkcjonuje na rynku, ale wypracowane środki przeznacza przede wszystkim na realizację celów społecznych, tworzenie miejsc pracy oraz rozwijanie wsparcia dla osób zagrożonych wykluczeniem.
Spółdzielnia wypracowała autorski model łączący trzy podstawowe elementy:
Jak podkreślono na https://sso.org.pl/“>stronie internetowej Spółdzielni, jej działalność opiera się na przekonaniu, że praca jest jednym z fundamentów procesu zdrowienia. Ważne są nie tylko wyniki ekonomiczne, ale także odbudowywanie poczucia własnej wartości, relacji, samodzielności oraz przynależności do wspólnoty.
Spółdzielnia stopniowo stała się aktywnym uczestnikiem życia społecznego Ochoty. Współpracuje z Urzędem Dzielnicy Ochota, SZPZLO Warszawa-Ochota, organizacjami pozarządowymi, instytucjami pomocy społecznej, placówkami edukacyjnymi oraz środowiskiem ekonomii społecznej. Jest również członkiem Koalicji na Rzecz Ochoty.
Zespół uczestniczy w piknikach, wydarzeniach integracyjnych, akcjach ekologicznych, spotkaniach dotyczących ekonomii społecznej oraz przedsięwzięciach organizowanych na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Pracownicy prezentują wykonywane przez siebie rękodzieło, obrazy i inne prace artystyczne. Działania te pomagają przełamywać stereotypy dotyczące osób po kryzysach psychicznych oraz pokazują ich możliwości, talenty i zaangażowanie.
Jednym z najważniejszych obszarów działalności stała się opieka nad ochockimi terenami zielonymi. Spółdzielnia realizuje prace między innymi w Parku Pięciu Sióstr oraz w innych parkach i przestrzeniach publicznych dzielnicy. Wykonuje także zlecenia związane z utrzymaniem terenów należących do placówek medycznych i innych instytucji. Relacje z realizowanych przedsięwzięć są publikowane na https://www.facebook.com/ssochota/“>profilu Spółdzielni na Facebooku.
Kolejnym przełomowym momentem był rok 2026. Od 1 czerwca Spółdzielnia rozpoczęła realizację projektu „Rehabilitacja medyczno-społeczna osób w i po kryzysie psychicznym oraz z zaburzeniami psychicznymi”, finansowanego przez m.st. Warszawę.
W siedzibie przy ul. Szczęśliwickiej 36 utworzono popołudniowy ośrodek wsparcia „Przystań Ochota”. Jest on przeznaczony dla mieszkańców Warszawy doświadczających kryzysów psychicznych, osób po zakończeniu leczenia w oddziałach dziennych oraz osób oczekujących na rozpoczęcie terapii.
Uczestnicy mogą bezpłatnie korzystać między innymi z pomocy psychologa i psychoterapeuty, wsparcia asystenta zdrowienia, psychoedukacji, zajęć grupowych, interwencji kryzysowych, muzykoterapii oraz zajęć ruchowych i relaksacyjnych. Szczegółowy opis programu znajduje się na https://sso.org.pl/odzial-popoludniowy/“>stronie ośrodka popołudniowego.
Projekt jest naturalnym rozwinięciem pierwotnej idei Spółdzielni. Pokazuje, że reintegracja nie kończy się na zatrudnieniu. Obejmuje również dalszą terapię, odbudowywanie relacji, przeciwdziałanie samotności i izolacji społecznej oraz przygotowanie człowieka do możliwie samodzielnego życia.
Droga Spółdzielni Socjalnej Ochota rozpoczęła się w 2016 roku od rozmów, pierwszego projektu statutu, wizyty studyjnej oraz spotkań w OWES. Po kilku latach przygotowań, przezwyciężania trudności formalnych i budowania odpowiedniego zespołu Spółdzielnia została zarejestrowana w 2021 roku.
Z niewielkiej inicjatywy rozwinęła się w stabilne przedsiębiorstwo społeczne, które tworzy miejsca pracy, zapewnia pracownikom wsparcie psychologiczne, realizuje usługi na rzecz mieszkańców Warszawy i prowadzi własne programy rehabilitacji medyczno-społecznej.
Największą wartością Spółdzielni pozostają ludzie. Osoby, które wcześniej doświadczały kryzysów psychicznych, bezrobocia, izolacji lub utraty wiary we własne możliwości, dzięki wspólnej pracy mogą odzyskiwać poczucie sprawczości, bezpieczeństwa i przynależności.
Historia Spółdzielni Socjalnej Ochota jest więc nie tylko historią organizacji. Jest przede wszystkim historią ludzi, którzy otrzymali realną szansę na powrót do aktywnego życia zawodowego i społecznego.